کبرا

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کبرا، یکی از اصطلاحات به‌کار رفته در علم منطق بوده و به‌معنای قضیه مشتمل بر حدّ اکبر و محمولِ نتیجه، در قیاس اقترانی است.


توضیح اصطلاح

[ویرایش]

هر قیاس اقترانی از دو مقدمه تشکیل می‌شود. مقدمه‌ای که مشتمل بر حدّ اصغر است "صغرا"، و مقدمه دیگر که حدّ اکبر در آن قرار گرفته "کبرا" نام دارد.
[۴] شهاب‌الدین سهروردی، یحیی بن حبش، منطق التلویحات، ص۴۷.
[۵] خوانساری، محمد، منطق صوری، ص۱۴۸.
[۶] گرامی، محمدعلی، منطق مقارن، ص۱۴۸.
به عبارت دیگر؛ مقدمه‌ای که محمول نتیجه در آن قرار دارد کبرا نام دارد؛ چه به عنوان مقدمه اول قیاس ذکر شود و چه به عنوان مقدمه دوم.
[۱۰] ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق)، ج۲، ص۴۷۸.
[۱۱] ابوالبركات ابن‌ملكا، هبه‌الله بن علي، الکتاب المعتبر فی الحکمة، ص۱۲۴.
[۱۲] قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه، ص۱۴۱.

مثال: در قیاس "العالم متغیّر، کلّ متغیّر حادث، فالعالم حادث". چون کلمه "حادث" که حدّ اکبر، و محمول در نتیجه است در مقدمه "کلّ متغیّر حادث" قرار گرفته آن مقدمه را کبرا می‌نامند.
[۱۳] شیرازی، قطب‌الدین، درة التاج (منطق)، ص۱۲۴.
[۱۴] مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۲۸۱.
[۱۵] فرصت شیرازی، میرزا محمد، اشکال ‌المیزان، ص۱۱۰.
[۱۶] ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، ص۱۱۲.
[۱۷] تفتازانی، عبدالله بن شهاب‌الدين، الحاشیة علی تهذیب المنطق، ص۸۸.
[۱۸] ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق)، ج۲، ص۱۴۸.


مستندات مقاله

[ویرایش]

در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است:

• شیرازی، قطب‌الدین، درة التاج (منطق).
• خوانساری، محمد، منطق صوری.
• گرامی، محمدعلی، منطق مقارن.
• ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل.
• فرصت شیرازی، میرزا محمد، اشکال‌ المیزان.
• مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد.
سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومة.    
• ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق).
• تفتازانی، عبدالله بن شهاب‌الدين، الحاشیة علی تهذیب المنطق.
• شهاب‌الدین سهروردی، یحیی بن حبش، منطق التلویحات.
مظفر، محمدرضا، المنطق.    
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الاشارات و التنبیهات.    
علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید.    
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، النجاة.    
• ابوالبركات ابن‌ملكا، هبه‌الله بن علي، الکتاب المعتبر فی الحکمة.
• قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه.
خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس.    
مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه.    

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ص۴۰۸.    
۲. سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومة، ص۲۹۸.    
۳. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، النجاة، ص۵۳.    
۴. شهاب‌الدین سهروردی، یحیی بن حبش، منطق التلویحات، ص۴۷.
۵. خوانساری، محمد، منطق صوری، ص۱۴۸.
۶. گرامی، محمدعلی، منطق مقارن، ص۱۴۸.
۷. مظفر، محمدرضا، المنطق، ص۲۴۲.    
۸. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۱۹۱.    
۹. علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید، ص۱۰۱.    
۱۰. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق)، ج۲، ص۴۷۸.
۱۱. ابوالبركات ابن‌ملكا، هبه‌الله بن علي، الکتاب المعتبر فی الحکمة، ص۱۲۴.
۱۲. قطب‌الدین رازی، محمد بن‌ محمد، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه، ص۱۴۱.
۱۳. شیرازی، قطب‌الدین، درة التاج (منطق)، ص۱۲۴.
۱۴. مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۲۸۱.
۱۵. فرصت شیرازی، میرزا محمد، اشکال ‌المیزان، ص۱۱۰.
۱۶. ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، ص۱۱۲.
۱۷. تفتازانی، عبدالله بن شهاب‌الدين، الحاشیة علی تهذیب المنطق، ص۸۸.
۱۸. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الشفا (منطق)، ج۲، ص۱۴۸.


منبع

[ویرایش]

پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «کبرا»، تاریخ بازیابی۱۳۹۶/۴/۳.    



جعبه ابزار