یوسف بن عبدالقادر اسیر

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اَسیر، یوسف‌ بن‌ عبدالقادر بن‌ محمد حسینی‌ ۲۳۰-۳۰۷ق‌/ ۸۱۵- ۸۸۹م‌، ادیب‌، فقیه‌، شاعر و روزنامه نگار لبنانی است‌.


وجه تسمیه

[ویرایش]

یکی‌ از نیاکان‌ او در پی‌ جنگی‌ با اروپاییان‌، مدتی‌ در مالت‌ به‌ اسارت‌ به‌ سر برد و به‌ همین‌ سبب‌، او و خاندانش‌ به‌ اسیر معروف‌ شدند.

زادگاه و تحصیلات

[ویرایش]

اسیر در صیدا زاده‌ شد و در همان‌جا به‌ حفظ قرآن‌ و فراگیری‌ مقدمات‌ ادب‌ پرداخت‌ و از درس‌ استادانی‌ چون‌ احمد شرمبالی‌ بهره‌ برد.
[۱] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۵، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۲] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
[۳] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
[۴] بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
او چون‌ پیشه پدر بازرگان‌ خویش‌ را بر نمی‌تافت‌، در ۷ سالگی‌ به‌ دمشق‌ رفت‌ و چند ماه‌ در مدرسه مرادیه آن‌ شهر دانش‌ آموخت‌، ولی‌ مرگ‌ پدر او را ناگزیر ساخت‌ که‌ به‌ صیدا باز گردد و برای‌ اداره امور خانواده‌ حرفه پدر را دنبال‌ کند.
[۵] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۵، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۶] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
[۷] بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
با این همه‌، دلبستگی‌ او به‌ علم‌ و ادب‌، شوق‌ سفر را بار دیگر در دل‌ او برانگیخت‌ و او در اواخر سال‌ ۲۵۰ق‌/ ۸۳۴م‌ به‌ قاهره‌ رفت‌
[۸] بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
و در الازهر مدت‌ سال‌، به‌ فراگیری‌ دانشهای‌ ادبی‌ و دینی‌ عصر پرداخت‌.

شهرت علمی

[ویرایش]

استادی‌ و احاطه علمی‌ او در آن‌ زمان‌ مایه شهرت‌ وی‌ شده‌ بود تا آن‌جا که‌ در مجالس‌ بزرگان‌ در قاهره‌ شرکت‌ می‌جست‌ و به‌ آموزش‌ فرزندان‌ ایشان‌ می‌پرداخت‌ و در امتحانات‌ عمومی‌ مدارس‌ عالی‌ حاضر می‌شد و به‌ طرح‌ سؤالهای‌ آنها می‌پرداخت‌.
[۹] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
[۱۰] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۵، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۱۱] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
[۱۲] رشید یوسف ‌عطاءالله‌، تاریخ‌ الاداب‌ العربیة، ج۱، ص۶۸، به‌ کوشش‌ علی‌ نجیب‌ عطوی‌، بیروت‌، ۴۰۵ق‌/ ۹۸۵م‌.
البته‌ تحولات‌ و تغییرات‌ گسترده عصر محمدعلی‌ پاشا در مصر بی‌شک‌ بر این‌ دانش‌ آموخته جوان‌ الازهر تأثیر عمیق‌ داشت.
[۱۳] بستانی‌، ج۳، ص۷۵.


بازگشت به زادگاه

[ویرایش]

پس‌ از شکست‌ طرحهای‌ سیاسی‌ و نظامی‌ محمدعلی‌ و فرو نشستن‌ موج‌ این‌ تحولات‌، اسیر در ۲۵۷ق‌/ ۸۴۱م‌ ناچار به‌ صیدا بازگشت‌،
[۱۴] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
که‌ علت‌ بازگشت‌ اسیر را از مصر بیماری‌ کبد نوشته‌ است‌، ولی‌ این‌ بار نیز اقامت‌ او در زادگاهش‌ دیری‌ نپایید و در ۲۵۸ق‌/ ۸۴۲م‌ به‌ طرابلس‌ که‌ از حیث‌ فرهنگی‌ و ادبی‌ بر صیدا بسی‌ برتری‌ داشت‌، سفر کرد و سال‌ در آن‌ شهر اقامت‌ گزید و به‌ تدریس‌ علوم‌ ادبی‌ و اسلامی‌ پرداخت‌. آوازه علمی‌ اسیر بسیاری‌ از علما و ادیبان‌ آن‌ شهر را به‌ سوی‌ او کشانید و مجالس‌ درس‌ او در مسجد بزرگ‌ منصوری‌ محل‌ اجتماع‌ بسیاری‌ از دوستدارانش‌ شد. از جمله بزرگانی‌ که‌ از مجالس‌ عمومی‌ یا خصوصی ‌او در طرابلس ‌بهره ‌می‌بردند، یوحنا حاج‌، اسقف‌ اعظم‌ مارونیها، و یوحنا حبیب‌، مؤسس‌ جمعیت‌ مبلغان‌ مارونی‌ را می‌توان‌ یاد کرد که‌ هم‌ شیفته مقام‌ علمی‌ اسیر شده‌ بودند و هم‌ شیفته لطف‌ سخن‌ و نرمخویی‌ او.
[۱۵] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۵، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۱۶] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
[۱۷] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
[۱۸] بستانی‌، ج۳، ص۷۵.


فعالیت در بیروت

[ویرایش]

اسیر در ۲۶۱ق‌/ ۸۴۵م‌ راهی‌ بیروت‌ شد. این‌ شهر خوش‌ آب‌ و هوا در آن‌ زمان‌ به‌ برکت‌ فعالیتهای‌ فرهنگی‌ و آموزشی‌ هیأتهای‌ مسیحی‌ و گسترش‌ مدارس‌ و چاپخانه‌ها رفته‌رفته‌ رونقی‌ می‌یافت‌ و به‌ تدریج‌ در برابر قاهره‌ که‌ دوره‌ای‌ از درخشش‌ سیاسی‌ و علمی‌ را پشت‌ سرگذاشته‌ بود، خودنمایی‌ می‌کرد. اسیر در این‌ شهر زمینه‌ای‌ مساعد برای‌ فعالیتهای‌ خود یافت‌. نخست‌ به‌ ریاست‌ دبیران‌ دادگاه‌ شرع‌ بیروت‌ برگزیده‌ شد و در همان‌ حال‌ به‌ همکاری‌ با هیأت‌ مبلغان‌ آمریکایی‌ برای‌ ترجمه کتاب‌ مقدس‌ به‌ زبان‌ عربی‌ پرداخت‌. برخی‌ از اعضای‌ این‌ هیأت‌ مانند کرنلیوس‌ واندیک‌ نزد او زبان‌ عربی‌ آموختند. به‌ علاوه‌، او بسیاری‌ از سرودهای‌ مذهبی‌ مسیحیان‌ را که‌ از کتاب‌ مقدس‌ برگرفته‌ شده‌ بود، برای‌ ایشان‌ به‌ نظم‌ عربی‌ درآورد. سپس‌ منصب‌ افتا در شهر عکا به‌ وی‌ سپرده‌ شد و او تا ۲۷۶ق‌/ ۸۶۰م‌ در این‌ مقام‌ بود.
[۱۹] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۲۰] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
[۲۱] بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
[۲۲] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.

با ورود فؤاد پاشا وزیر امور خارجه حکومت‌ عثمانی‌ به‌ لبنان‌ در همان‌ سال‌ مرحله دیگری‌ از فعالیتهای‌ دولتی‌ اسیر آغاز شد که‌ تا چند سال‌ ادامه‌ یافت‌. فؤاد پاشا که‌ برای‌ فرونشاندن‌ آشوبهای‌ داخلی‌ لبنان‌ و جلوگیری‌ از مداخله فرانسه‌ در آن‌ کشور به‌ آن‌ ناحیه‌ سفر کرده‌ بود، اسیر را به‌ سمت‌ دادستانی‌ در جبل‌ لبنان‌ منصوب‌ کرد.
[۲۳] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۲۴] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
[۲۵] بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
[۲۶] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
فعالیت‌ اسیر در جبل‌ لبنان‌ مصادف‌ با حکومت‌ داوود پاشا در لبنان‌ بود و مشاهده اوضاع‌ و مسائل‌ مردم‌ در آن‌ ناحیه‌ ظاهراً او را نیز همچون‌ داوود پاشا به‌ فکر گسترش‌ قلمرو جبل‌ لبنان‌ و یکپارچه‌ کردن‌ آن‌ با شهرهای‌ بزرگ‌ ساحلی‌ و نواحی‌ شرقی‌ لبنان‌ انداخت‌.
[۲۷] بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
[۲۸] احمد خاطر، عهد المتصرفین‌ فی‌ لبنان‌، ج۱، ص۴، بیروت‌، ۹۶۷م‌.
این‌ فعالیتها البته‌ مانع‌ کارهای‌ ادبی‌ و ذوقی‌ اسیر نبود و او مثلاً گاه‌ مقالاتی‌ در روزنامه لبنان‌ می‌نوشت‌ و خود در شعری‌ به‌ این‌ نکته‌ اشاره‌ کرده‌ است‌.
[۲۹] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۳۰] بستانی‌، ج۳، ص۷۵.


فعالیت در قسطنطنیه‌

[ویرایش]

با پایان‌ گرفتن‌ حکومت‌ داوود پاشا در لبنان‌ و بازگشت‌ او به‌ قسطنطنیه‌، وظایف‌ دولتی‌ اسیر نیز پایان‌ یافت‌ و او نیز، گویا همزمان‌ با داوود پاشا، لبنان‌ را ترک‌ گفت‌ و راهی‌ قسطنطنیه‌ شد تا در آن‌جا به‌ دور از کشاکشهای‌ قضایی‌ و حقوقی‌ فعالیتهای‌ علمی‌ خود را از سر گیرد. در آن‌ شهر، دو منصب‌ مهم‌ همزمان‌ به‌ وی‌ سپرده‌ شد: یکی‌ استادی‌ در دانشسرای‌ عالی‌ دارالمعلمین‌ الکبری‌ و دیگری‌ ریاست‌ تصحیح‌ در دایره نظارت‌ معارف‌.
[۳۱] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۳۲] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
[۳۳] بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
[۳۴] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
[۳۵] لویس‌ شیخو، الاداب‌ العربیة فی‌ القرن‌ التاسع‌ عشر، ج۱، ص۵، بیروت‌، ۹۲۴م‌.
او در همان‌ حال‌ به‌ نوشتن‌ مقالاتی‌ در الجوائب‌، نشریه معروف‌ احمد فارس‌شدیاق‌ در قسطنطنیه‌، نیز می‌پرداخت‌.
[۳۶] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
در طی‌ اقامت‌ اسیر در آن‌ شهر، آوازه علمی‌ او نظر محافل‌ قسطنطنیه‌ را به‌ سوی‌ وی‌ جلب‌ کرد و تنی‌ چند از بزرگان‌ دولت‌ عثمانی‌ از جمله‌ رشدی‌ پاشا شروانی‌ صدراعظم‌، احمد جودت‌ پاشا وزیر معارف‌، وصفی‌ افندی‌ رئیس‌ دبیران‌ شورای‌ دولتی‌، و ذهنی‌افندی‌ رئیس‌ مجلس‌ معارف‌ از مجالس‌ درس‌ او بهره‌ بردند.
[۳۷] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۳۸] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
شهرت‌ و اعتبار اسیر به‌ سرعت‌ زمینه ترقی‌ و دست‌یابی‌ او را به‌ مناصب‌ عالی‌ در دستگاه‌ حکومت‌ عثمانی‌ فراهم‌ آورد.
[۳۹] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۲۳، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
با اینهمه‌، گویا محیط یا آب‌ و هوای‌ قسطنطنیه‌ با طبع‌ او سازگار نیامد و به‌ رغم‌ کوشش‌ دوستداران‌ او در دولت‌ عثمانی‌ برای‌ نگاه‌ داشتن‌ وی‌ در قسطنطنیه‌، چندی‌ بعد پایتخت‌ عثمانی‌ را ترک‌ گفت‌ و به‌ لبنان‌ بازگشت‌ و در بیروت‌ اقامت‌ گزید.
[۴۰] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۴۱] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
[۴۲] لویس‌ شیخو، الاداب‌ العربیة فی‌ القرن‌ التاسع‌ عشر، ج۱، ص۵، بیروت‌، ۹۲۴م‌.
[۴۳] بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
[۴۴] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.


دو دهه آخر عمر

[ویرایش]

دو دهه آخر عمر اسیر که‌ از این‌ هنگام‌ آغاز شد، سراسر در فعالیتهای‌ علمی‌ و ادبی‌ گذشت‌. او از یک‌ سو به‌ تدریس‌ در مراکز علمی‌ و آموزشگاههای‌ مهم‌ بیروت‌ مانند مدرسه ملی‌ بطرس‌ بستانی‌، مدرسه عبیه‌، مدرسه ثلاثه اقمار، مدرسه حکمت‌ یوسف‌ دبس‌ و دانشکده انجیلی‌ سوریه‌ روی‌ آورد و از سوی‌ دیگر به‌ تحقیق‌ و تألیف‌ پرداخت‌ و آثاری‌ در موضوعهای‌ گوناگون‌ از فقه‌ و لغت‌ تا شعر و نمایشنامه‌ پدید آورد. به‌ علاوه‌، بخشی‌ از فعالیتهای‌ او در این‌ دوره‌ در عرصه روزنامه‌نگاری‌ گذشت‌ و او چندی‌ دبیری‌ و سردبیری‌ روزنامه‌های‌ ثمرات‌ الفنون‌ و لسان‌ الحال‌ را بر عهده‌ داشت‌.
[۴۵] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷- ۳۸، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۴۶] بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
[۴۷] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
[۴۸] لویس‌ شیخو، الاداب‌ العربیة فی‌ القرن‌ التاسع‌ عشر، ج۱، ص۵، بیروت‌، ۹۲۴م‌.
[۴۹] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
مجالس‌ درس‌ او نیز همچنان‌ مورد توجه‌ و استقبال‌ مشاهیر آن‌ عصر اعم‌ از مسلمان‌ و مسیحی‌ بود. از جمله ایشان‌ می‌توان‌ از گریگوریوس‌ چهارم‌، اسقف‌ اعظم‌ کلیسای‌ ارتدکس‌ انطاکیه‌، و مارتین‌ هارتمن‌، استاد زبان‌ عربی‌ در مدرسه زبانهای‌ شرقی‌ برلین‌، نام‌ برد که‌ در سالهای‌ آخر عمر اسیر از مجالس‌ درس‌ او بهره‌ می‌بردند.
[۵۰] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۸، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۵۱] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
یوسف‌ اسیر در بیروت‌ درگذشت‌ و در مقبره باشوره‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد.
[۵۲] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۸، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۵۳] بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
[۵۴] جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.


شخصیت اجتماعی

[ویرایش]

دانش‌ دوستی‌، وارستگی‌ و خوشرویی‌ اسیر، از او شخصیتی‌ محبوب‌ و در خور احترام‌ ساخته‌ بود و افراد مختلف‌ با گرایشها و مذاهب‌ گوناگون‌ می‌توانستند از دانش‌ او که‌ به‌ خصوص‌ در عرصه‌های‌ ادبی‌ و اسلامی‌ بسی‌ گسترده‌ بود، بهره‌ گیرند.

ادیب‌ و فقیهی‌ چیره‌ دست‌

[ویرایش]

اسیر از نسل‌ نخست‌ پیشگامان‌ نهضت‌ ادبی‌ عرب‌ در لبنان‌ شمرده‌ می‌شود. کوششهای‌ او به‌ خصوص‌ در لغت‌ و ادب‌ عربی‌ سبب‌ شده‌ که‌ او را همچون‌ احمد فارس‌ شدیاق‌ و ابراهیم‌ احدب‌ از ارکان‌ فصاحت‌ عرب‌ در سده ۹م‌ به‌ شمار آورند.
[۵۵] حکمت ‌کشلی‌، المعجم‌ العربی‌ فی‌ لبنان‌، ج۱، ص۳، بیروت‌، ۹۸۲م‌.
[۵۶] کمال‌ یازجی‌، رواد النهضة الادبیة، ج۱، ص۵، بیروت‌، ۹۶۲م‌.
[۵۷] کمال‌ یازجی‌، رواد النهضة الادبیة، ج۱، ص۱، بیروت‌، ۹۶۲م‌.
او که‌ دانش‌ آموخته الازهر و ادیب‌ و فقیهی‌ چیره‌ دست‌ بود، هم‌ نماینده میراث‌ فکری‌ و فرهنگی‌ گذشتگان‌ شمرده‌ می‌شد و هم‌ به‌ اقتضای‌ زمان‌ با ادب‌ و فرهنگ‌ نوین‌ کمابیش‌ آشنایی‌ یافته‌ بود، و در این‌ میان‌ البته‌ طبیعی‌ است‌ که‌ انس‌ او با سنتهای‌ فکری‌ و فرهنگی‌ کهن‌ بسی‌ بیشتر از پیوند او با روشها و اندیشه‌های‌ تازه‌ای‌ بوده‌ باشد که‌ به‌ خصوص‌ در نیمه دوم‌ عمر او کشورهای‌ عربی‌ را فرا می‌گرفت‌. با نگاهی‌ به‌ عنوانها و موضوعهای‌ تألیفات‌ او که‌ بیشتر فقهی‌ و ادبی‌ است‌، به‌ خوبی‌ می‌توان‌ به‌ این‌ نکته‌ پی‌ برد. اشعار او نیز مانند سروده‌های‌ معاصرانش‌ با آنکه‌ حاکی‌ از کوشش‌ برای‌ رهایی‌ از انحطاط و بهره‌گیری‌ از میراث‌ شعری‌ گرانبهای‌ عصر عباسی‌ است‌، چندان‌ بهره‌ای‌ از اصالت‌ و ابداع‌ شخصی‌ ندارد و بیش‌ از آنکه‌ نشان‌ دهنده پیوندی‌ واقعی‌ میان‌ شاعر و روزگار او باشد، حاکی‌ از شخصیت‌ گروهی‌ از شاعران‌ است‌ که‌ در آغاز عصر نوین‌ همچنان‌ به‌ سرمشق‌ ادبی‌ قدما دل‌ بسته‌ بودند
[۵۸] حنا فاخوری‌، تاریخ‌ ادبیات‌ زبان‌ عربی‌، ج۱، ص۶۰، ترجمه عبدالمحمد آیتی‌، تهران‌، ۳۶۱ش‌.
و طبعاً اندیشه‌ و عمل‌ اجتماعی‌ ایشان‌ نیز جز مقدمه تحولی‌ بزرگ‌ تر و گسترده‌ تر نبود.
[۵۹] بستانی‌، ج۳، ص۷۶.


آثار

[ویرایش]

۱. ارشاد الوری‌ لنار القری‌، در نحو که‌ ردّی‌ است‌ بر نار القری‌ فی‌ شرح‌ جوف‌ الفرا اثر ناصیف‌ یازجی‌. این‌ کتاب‌ در قسطنطنیه‌ ۲۹۰ق‌/ ۸۷۳م‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.
۲. دیوان‌، که‌ به‌ نام‌ الروض‌ الاریض‌ نیز معروف‌ است‌ و بخشی‌ از اشعار اسیر شامل‌ قصاید و موشحات‌ و جز آن‌ها را در برمی‌گیرد. این‌ کتاب‌ در بیروت‌ ۳۰۶ق‌/ ۸۸۹م‌ منتشر شده‌ است‌.
۳. رائض‌ الفرائض‌، ارجوزه‌ای‌ است‌ فقهی‌ شامل‌ ۲۰ بیت‌ در مبحث‌ ارث‌ برپایه مذهب‌ حنفی‌ که‌ در بیروت‌ ۲۹۰ق‌/ ۸۷۳م‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.
۴. رد الشهم‌ للسهم‌، در رد السهم ‌الصائب‌ اثر سعید شرتونی‌ که‌ آن‌ نیز نقدی‌ است‌ بر غنیة الطالب‌ و منیة الراغب‌ اثر احمد فارس‌ شدیاق‌ در صرف‌ و نحو. اسیر رد الشهم‌ را به‌ درخواست‌ احمد فارس‌ شدیاق‌ و در دفاع‌ از کتاب‌ او نوشت‌؛ با این همه‌، در بسیاری‌ از موارد درستی‌ انتقادهای‌ شرتونی‌ را پذیرفته‌ است‌. این‌ کتاب‌ در قسطنطنیه‌ ۲۹۱ق‌/ ۸۷۴م‌ منتشر شده‌ است‌.
۵. رسالة الجراد، فرهنگ‌ کوچکی‌ است‌ به‌ سبک‌ لغت‌نامه‌های‌ تک‌ موضوعی‌ کهن‌ در وصف‌ ملخ‌ و نامها و ویژگیهای‌ آن‌ که‌ در بیروت‌ ۸۶۵م‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.
۶. سیف‌ النصر، نمایشنامه‌ای‌ است‌ که‌ در بیروت‌ منتشر شده‌، و از معدود آثار اسیر است‌ که‌ نشان‌ از گرایش‌ به‌ سبکها و موضوعهای‌ ادبی‌ نوین‌ دارد.
[۶۰] بستانی‌، ج۳، ص۷۶.

۷. شرح‌ اطواق‌ الذهب‌ زمخشری‌، شامل‌ تعدادی مقاله‌ در مواعظ و حکم‌ که‌ در بیروت‌ ۲۹۳ق‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.
۸. شرح‌ رائض‌ الفرائض‌، شرح‌ مبسوطی‌ است‌ بر رائض‌ الفرائض‌ که‌ در بیروت‌ ۲۹۰ق‌/ ۸۷۳م‌ منتشر شده‌ است‌.
۹. المجلة، در قوانین‌ شرع‌ و احکام‌ قضایی‌ در قلمرو عثمانی‌ که‌ در بیروت‌ ۹۰۴م‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.
۱۰. مجموع‌ الاسیر، دست‌ نوشته‌ای‌ است‌ در ۷۲ صفحه‌، شامل‌ گزیده‌های‌ منثور و منظوم‌ و رسایل‌ و مقالات‌ اسیر به‌ خط خود وی‌ که‌ در اختیار ورثه صلاح‌ اسیر نواده اوست‌
[۶۱] بستانی‌، ج۳، ص۷۶.

۱۱. هدیة الاخوان‌ فی‌ تفسیر ما ابهم‌ علی‌ العامة من‌ الفاظ القرآن‌، که‌ در بیروت‌ منتشر شده‌ است‌، ولی‌ برخی‌ آن‌ را تألیف‌ مصطفی‌ اسیر پسر وی‌ دانسته‌اند.
[۶۲] ادوارد واندیک‌، اکتفاع‌ القنوع‌، ج۱، ص۹۶، قاهره‌، ۸۹۶م‌.

کتابها و نوشته‌های‌ دیگری‌ نیز به‌ اسیر نسبت‌ داده‌اند که‌ به‌ روایت‌ برخی‌ مفقود شده‌ یا در آتش‌ سوخته‌اند.
[۶۳] فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
[۶۴] ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
[۶۵] بستانی‌، ج۳، ص۷۷.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
(۲) بستانی‌.
(۳) احمد خاطر، عهد المتصرفین‌ فی‌ لبنان‌، بیروت‌، ۹۶۷م‌.
(۴) جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
(۵) لویس‌ شیخو، الاداب‌ العربیة فی‌ القرن‌ التاسع‌ عشر، بیروت‌، ۹۲۴م‌.
(۶) فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
(۷) رشید یوسف ‌عطاءالله‌، تاریخ‌ الاداب‌ العربیة، به‌ کوشش‌ علی‌ نجیب‌ عطوی‌، بیروت‌، ۴۰۵ق‌/ ۹۸۵م‌.
(۸) حنا فاخوری‌، تاریخ‌ ادبیات‌ زبان‌ عربی‌، ترجمه عبدالمحمد آیتی‌، تهران‌، ۳۶۱ش‌.
(۹) حکمت ‌کشلی‌، المعجم‌ العربی‌ فی‌ لبنان‌، بیروت‌، ۹۸۲م‌.
(۱۰) ادوارد واندیک‌، اکتفاع‌ القنوع‌، قاهره‌، ۸۹۶م‌.
(۱۱) کمال‌ یازجی‌، رواد النهضة الادبیة، بیروت‌، ۹۶۲م‌.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۵، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۲. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۳. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۴. بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
۵. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۵، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۶. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۷. بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
۸. بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
۹. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۱۰. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۵، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۱۱. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۱۲. رشید یوسف ‌عطاءالله‌، تاریخ‌ الاداب‌ العربیة، ج۱، ص۶۸، به‌ کوشش‌ علی‌ نجیب‌ عطوی‌، بیروت‌، ۴۰۵ق‌/ ۹۸۵م‌.
۱۳. بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
۱۴. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۱۵. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۵، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۱۶. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۱۷. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۱۸. بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
۱۹. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۲۰. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۲۱. بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
۲۲. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۲۳. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۲۴. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۲۵. بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
۲۶. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۲۷. بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
۲۸. احمد خاطر، عهد المتصرفین‌ فی‌ لبنان‌، ج۱، ص۴، بیروت‌، ۹۶۷م‌.
۲۹. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۳۰. بستانی‌، ج۳، ص۷۵.
۳۱. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۳۲. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۳۳. بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
۳۴. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۳۵. لویس‌ شیخو، الاداب‌ العربیة فی‌ القرن‌ التاسع‌ عشر، ج۱، ص۵، بیروت‌، ۹۲۴م‌.
۳۶. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۳۷. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۳۸. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۳۹. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۲۳، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۴۰. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۴۱. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۴۲. لویس‌ شیخو، الاداب‌ العربیة فی‌ القرن‌ التاسع‌ عشر، ج۱، ص۵، بیروت‌، ۹۲۴م‌.
۴۳. بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
۴۴. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۴۵. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷- ۳۸، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۴۶. بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
۴۷. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۴۸. لویس‌ شیخو، الاداب‌ العربیة فی‌ القرن‌ التاسع‌ عشر، ج۱، ص۵، بیروت‌، ۹۲۴م‌.
۴۹. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۵۰. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۸، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۵۱. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۵، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۵۲. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۸، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۵۳. بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
۵۴. جرجی ‌زیدان‌، مشاهیر الشرق‌، ج۱، ص۲۱-۲۲، بیروت‌، دارمکتبة الحیاة.
۵۵. حکمت ‌کشلی‌، المعجم‌ العربی‌ فی‌ لبنان‌، ج۱، ص۳، بیروت‌، ۹۸۲م‌.
۵۶. کمال‌ یازجی‌، رواد النهضة الادبیة، ج۱، ص۵، بیروت‌، ۹۶۲م‌.
۵۷. کمال‌ یازجی‌، رواد النهضة الادبیة، ج۱، ص۱، بیروت‌، ۹۶۲م‌.
۵۸. حنا فاخوری‌، تاریخ‌ ادبیات‌ زبان‌ عربی‌، ج۱، ص۶۰، ترجمه عبدالمحمد آیتی‌، تهران‌، ۳۶۱ش‌.
۵۹. بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
۶۰. بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
۶۱. بستانی‌، ج۳، ص۷۶.
۶۲. ادوارد واندیک‌، اکتفاع‌ القنوع‌، ج۱، ص۹۶، قاهره‌، ۸۹۶م‌.
۶۳. فیلیپ‌ دی ‌طرازی‌، تاریخ‌ الصحافة العربیة، ج۱، ص۳۷، بیروت‌، ۹۱۳م‌.
۶۴. ادهم ‌آل‌ جندی‌، اعلام‌ الادب‌ و الفن‌، ج۱، ص۲۶، دمشق‌، ۹۵۸م‌.
۶۵. بستانی‌، ج۳، ص۷۷.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «یوسف بن عبدالقادر اسیر»، ج۸، ص۳۵۰۹.    



جعبه ابزار